DRUKDRAINAGE

Remmen van de bodemdaling

 

Bodemdaling is in een flink deel van Nederland een serieus probleem aan het worden. Dat geldt zeker voor de veengronden. Er wordt gestreefd naar vertragen of stoppen van deze bodemdaling.  Onderwaterdrainage (of drukdrainage) geldt als een instrument om de daling te remmen.
Als de grondwaterstand te laag is, droogt het veen uit. Zuurstof kan dan diep in het veen doordringen en organisch materiaal afbreken. Dit veroorzaakt onder andere maaivelddaling en extra CO2-uitstoot. Onderwaterdrainage helpt het slootwater beter het veenperceel in te laten stromen. Grondwatertekorten worden aangevuld en uitdroging van het veen kan worden voorkomen.

In de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden is een aantal agrariërs actief bezig met landbouw en waterbeheer. Ze hebben belangstelling voor het proefondervindelijk aanleggen en uittesten van drukdrainage, in nauwe samenhang met slootbeheer. Drie beoogde locaties zijn momenteel gelegen in Nieuwland en Brandwijk (2x biologische en 1x gangbare landbouw; Figuur 1). Samen met deze agrariërs is een groep mensen gevormd die de initiatiefnemers zijn voor dit plan van aanpak. Aan deze groep nemen deel, zoals gezegd, de drie agrariërs, Stichting Blauwzaam, het Veenweiden Innovatie Centrum (VIC), Kennis Transfer Centrum (KTC) Zegveld en Waterschap Rivierenland (WSRL). KnowH2O is in opdracht van het VIC trekker van deze groep. Met de veldproeven (pilots) willen we als initiatiefnemers (‘we’ en ‘wij’ in deze tekst) nut en werking aantonen van drukdrainage in grasland op veengrond met een kleidek.



DOELEN EN RESULTATEN
 

Aansluiten bij initiatieven van onderaf
Drie melkveehouders in de Vijfheerenlanden Alblasserwaard willen een drukdrainagepilot in combinatie met hogere slootwaterpeilen uitvoeren. Ze hebben belangstelling voor het proefondervindelijk aanleggen en uittesten van drukdrainage. Drie beoogde proef locaties zijn momenteel gelegen in Nieuwland en Brandwijk (2x biologische en 1x gangbare landbouw; Figuur 1). Met de veldproeven (pilots) willen zij nut en werking aantonen van drukdrainage in grasland op veengrond met een kleidek. 

Drukdrainage pilot en hun werking
Drukdrainage (DD) kan een deel van de oplossing zijn voor bodem- en waterproblemen. Deze pilot wil  ervaring opdoen met DD in combinatie met verhoging van het slootwaterpeil. De bodemopbouw met het kleidek in de gebieden wijkt af van toepassingen elders van DD tot nu toe. Met drukdrains kan de boer de grondwaterstand in zijn percelen onafhankelijk van het slootwaterpeil actiever sturen.
Drukdrains zijn aangesloten via een verzamelleiding op een pompput. Met drukdrains hebben percelen in voor- en najaar een betere draagkracht en houden ze in de zomer meer vocht vast. De effectiviteit is echter in hoge mate afhankelijk van het slootwaterpeil.
We willen in een driejarig project, drie volle seizoenen na aanleg de werking van het systeem bepalen en het beheer ervan optimaliseren. We willen vaststellen hoe de DD werkt onder de bodemcondities in de gebieden. Daarvoor is monitoring nodig, zowel vanaf de nul-situatie als ook op referentiepercelen. We gaan daarmee ook de technische aspecten van het drainagesysteem bekijken en analyseren, zoals de watervoorziening in de bodem en de doorvertaling van de externe waterdruk via de put binnen het systeem naar de uiteinden (NB lange kavels). Ook kijken we naar de ontluchting.

Bodemdaling en CO2 reductie
In het veenweidegebied oxideert (verbrandt) organische stof wanneer zuurstof de bodem indringt, met als gevolg bodemdaling en CO2-uitstoot. Dit speelt vooral in de zomer, wanneer de grondwaterstand daalt door een verdampingsoverschot (neerslagtekort) bij een geringe infiltratie van water uit de kavelsloten. De grondwaterstand wordt dan lager dan het waterpeil in de kavelsloten. Onderwaterdrainage en drukdrainage heeft als doel deze daling van de grondwaterstand te verminderen door infiltratie van slootwater via drainagebuizen, die permanent onder water staan. De grondwaterstand wordt dan hoger vergeleken met een situatie zonder drainagebuizen en de veenbodem is dan natter. Hierdoor vindt minder oxidatie van organische stof plaats en kan de bodemdaling en de CO2-uitstoot worden beperkt.

Effecten drukdrainage op natuurwaarden.
De boeren breken een lans voor een landbouwbeleid dat rekening houdt met de  biodiversiteit. Met deze pilot rekenen we ook op een verhoging van de biodiversiteit. Door het omhoog brengen van het slootwaterpeil ontstaan langs de sloten natuurvriendelijkere oevers. Doordat het grondwaterpeil niet langer zakt verwachten we ook toename van het bodemleven. Tot slot wordt de suggestie geopperd dat door dat er meer water in de sloten staat ook de waterkwaliteit kan toenemen. Er is voor zover bekend weinig tot geen (ecologische) onderzoek gedaan naar de gevolgen naar de effecten van onderwaterdrainage op natuurwaarden in het veenweidegebied. Tijdens deze proef met onderwaterdrainage met drukdrains in de Alblasserwaard/Vijfheerenlanden (AV) doet de mogelijkheid zich voor om de effecten van onderwaterdrainage op natuurwaarden te onderzoeken. 

Kennis delen, verzamelen en bundelen
We willen onze bevindingen steeds delen met belanghebbenden en de streek, op een open en transparante wijze. De effecten van de inzet van DD zullen we deels zelf kunnen bemeten (o.a. hydrologie, bodemtemperatuur, grasopbrengst, biodiversiteit), deels van andere locaties en projecten moeten afleiden (o.a. bodemdaling, emissie van broeikasgassen). 
Door veldbezoeken en korte actieve workshops kunnen anderen kennis nemen van de aanpak en  bevindingen tijdens het project. Samen met Wellant delen we de resultaten van de toepassing van drukdrainage en verhoogde slootpeilen. Naast de proeven met onderwaterdrainage in de AV vinden er ook elders in NL proeven plaats. Goed om die te bundelen. 

Uitrol
De uitrol bij succes van drukdrainage in de regio is voorbereid en afgestemd met andere initiatieven. 

Risico's 
In de aanloop naar de pilot is ook uitvoerig gekeken naar de eventuele risico's van de pilot.
Meer vraag naar water: gemiddeld genomen zorgden de onderwaterdrains voor vijf tot tien centimeter verhoging van de laagste grondwaterstanden. Op regionaal niveau zorgt dit in een droge zomer voor meer watervraag.Pilots waarbij de drains zijn voorzien van pompen bleek een grondwaterstandverhoging van 30-40 centimeter mogelijk. Dan stijgt de watervraag natuurlijk duidelijk. Hoeveel watervraag is er moet nog nauwkeuriger worden berekend.

 



DE BOEREN EN DE PERCELEN
 

Mattias Verhoef | Peter Heikoop | Martin Mourik



LOPENDE ACTIVITEITEN
 



MEER ACHTERGROND INFORMATIE
 

Onderwaterdrainage veenweidegebieden: minder bodemdaling, meer watervraag, H2O waternetwerk, 24-06-2019
De waterkwaliteit in de slootjes kan omhoog! Slootjesonderzoek levert voorlopig een 6,1 voor waterkwaliteit op, H2O waternetwerk, 25-06-2019