DRUKDRAINAGE

Remt de bodemdaling
Vermindert de CO2 - uitstoot
Verhoogt de natuurwaarden
 

Drainage algemeen: De polder is kenmerkend voor de Alblasserwaard Vijfheerenlanden. Het fenomeen polder is alleen mogelijk door drainage. Zonder drainage zouden deze gebieden, die onder zeeniveau liggen, vollopen met kwel en neerslag en tot meren (begrensd door dijken) worden. Drainage wordt dus al honderden jaren in dit gebied toegepast. Sinds de uitvinding van windmolens in de 15e eeuw is het door bemaling mogelijk om water tegen de zwaartekracht in af te voeren. Hierdoor is het draineren van grote stukken land, zoals de regio AV mogelijk geworden.

Om landbouw mogelijk te maken is drainage noodzakelijk om ervoor te zorgen dat de bodem droog (en dus stevig) genoeg is om de landbouwmachines te dragen. Daarnaast is het voor sommige gewassen van belang dat het grondwaterpeil constant is. Vooral voor fruitteelt is een constant grondwaterpeil belangrijk. Polders en andere gedraineerde landbouwgebieden, zoals moerassen, behoren tot de meest productieve landbouwgronden ter wereld. Dat geldt dus ook in hoge mate voor deze regio.

Waarom dan toch nieuwe vormen van Drainage zoals Drukdrainage met verhoogd slootwaterpeil?


Inleiding
Bodemdaling in veenweidegebieden leidt tot steeds meer problemen, zoals CO2-uitstoot en teruggang in natuur- en waterkwaliteit. Bovendien leidt het tot oplopende kosten voor waterbeheer en infrastructuur. Dit leidt tot extra kosten voor bewoners. Voortgaan op het pad van ontwatering, met aanhoudende bodemdaling en CO2-uitstoot tot gevolg, is geen optie. Tijd voor een omslag!

Er wordt gestreefd naar vertragen of stoppen van deze bodemdaling. Onderwaterdrainage (of drukdrainage/subirrigatie/waterinfiltratie) geldt als een instrument om de daling te remmen.
Als de grondwaterstand te laag is, droogt het veen uit. Zuurstof kan dan diep in het veen doordringen en organisch materiaal afbreken. Dit veroorzaakt onder andere maaivelddaling en extra CO2-uitstoot. Onderwaterdrainage helpt het slootwater beter het veenperceel in te laten stromen. Grondwatertekorten worden aangevuld en uitdroging van het veen kan worden voorkomen. Maar we willen meer. Dit gebeurt al op meerdere plekken. We willen ook het slootwaterpeil omhoog brengen.

In de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden is een aantal agrariërs actief bezig met landbouw en waterbeheer. Ze hebben belangstelling voor het proefondervindelijk aanleggen en uittesten van drukdrainage, in nauwe samenhang met slootbeheer. Drie beoogde locaties zijn momenteel gelegen in Nieuwland, Brandwijk en Molenaarsgraaf (2x biologische en 1x gangbare landbouw; Figuur 1). Samen met deze agrariërs is een groep mensen gevormd die de initiatiefnemers zijn voor dit plan van aanpak. Dit plan van aanpak is in juli 2020 goedgekeurd voor een deelsubsidie door de Provincie Zuid Holland. Aan deze groep nemen deel, zoals gezegd, de drie agrariërs, Provincie Zuid Holland, Provincie Utrecht, het Veenweiden Innovatie Centrum (VIC), Kennis Transfer Centrum (KTC) Zegveld, KnowH2O en Waterschap Rivierenland (WSRL). Gemeente Molenlanden is opdrachtgever voor dit project in samenwerking met de Stichting Blauwzaam. Met de veldproeven (pilots) willen we als initiatiefnemers (‘we’ en ‘wij’ in deze tekst)(on) nut en werking aantonen van drukdrainage in grasland op veengrond met een kleidek in samenhang met een bverhoogd slootwaterpeil. De proefperiode is nog te kort om conclusies te trekken over de effecten op landbouw en het lange termijneffect op de maaivelddaling in dit gebied. De werking van het bodem- en watersysteem is complex. We weten, dat het effect van de onderwaterdrainage van veel factoren afhankelijk is. Onderzoek is noodzakelijk om meer grip te krijgen op de werking van het infiltratiesysteem onder verschillende omstandigheden.

Waarom toch ook in de AV een pilot over waterinfiltratie? Wat maakt de pilot uniek? Uniek in deze pilot is de klei op veenbodem.

Elders in het land o.a. in Zegveld, Overijssel en Friesland heeft men al meer ervaring met waterinfiltratiesystemen.  In dit filmpje een mooie toelichting en verslag uit Overijssel

 

Opdrachtgever RMA Agrarische Economie
Uitvoering door Stichting Blauwzaam

Projectleiding namens Stichting Blauwzaam
Rolia Wiggelinkhuijsen (rolia@heikopperhof.nl)


DOELEN EN RESULTATEN

Aansluiten bij initiatieven van onderaf
Drie melkveehouders in de Vijfheerenlanden Alblasserwaard willen een drukdrainagepilot in combinatie met hogere slootwaterpeilen uitvoeren. Ze hebben belangstelling voor het proefondervindelijk aanleggen en uittesten van drukdrainage. Drie beoogde proef locaties zijn momenteel gelegen in Nieuwland, Brandwijk en Molenaarsgraaf (2x biologische en 1x gangbare landbouw; Figuur 1). Met de veldproeven (pilots) willen zij nut en werking aantonen van drukdrainage in grasland op veengrond met een kleidek. 

Drukdrainage pilot en hun werking
Drukdrainage (DD) kan een deel van de oplossing zijn voor bodem- en waterproblemen. Deze pilot wil  ervaring opdoen met DD in combinatie met verhoging van het slootwaterpeil. De bodemopbouw met het kleidek in de gebieden wijkt af van toepassingen elders van DD tot nu toe. Met drukdrains kan de boer de grondwaterstand in zijn percelen onafhankelijk van het slootwaterpeil actiever sturen.
Drukdrains zijn aangesloten via een verzamelleiding op een pompput. Met drukdrains hebben percelen in voor- en najaar een betere draagkracht en houden ze in de zomer meer vocht vast. De effectiviteit is echter in hoge mate afhankelijk van het slootwaterpeil.
We willen in een driejarig project, drie volle seizoenen na aanleg de werking van het systeem bepalen en het beheer ervan optimaliseren. We willen vaststellen hoe de DD werkt onder de bodemcondities in de gebieden. Daarvoor is monitoring nodig, zowel vanaf de nul-situatie als ook op referentiepercelen. We gaan daarmee ook de technische aspecten van het drainagesysteem bekijken en analyseren, zoals de watervoorziening in de bodem en de doorvertaling van de externe waterdruk via de put binnen het systeem naar de uiteinden (NB lange kavels). Ook kijken we naar de ontluchting.

Bodemdaling en CO2reductie
In het veenweidegebied oxideert (verbrandt) organische stof wanneer zuurstof de bodem indringt, met als gevolg bodemdaling en CO2-uitstoot. Dit speelt vooral in de zomer, wanneer de grondwaterstand daalt door een verdampingsoverschot (neerslagtekort) bij een geringe infiltratie van water uit de kavelsloten. De grondwaterstand wordt dan lager dan het waterpeil in de kavelsloten. Onderwaterdrainage en drukdrainage heeft als doel deze daling van de grondwaterstand te verminderen door infiltratie van slootwater via drainagebuizen, die permanent onder water staan. De grondwaterstand wordt dan hoger vergeleken met een situatie zonder drainagebuizen en de veenbodem is dan natter. Hierdoor vindt minder oxidatie van organische stof plaats en kan de bodemdaling en de CO2-uitstoot worden beperkt. Op het moment dat we deze reductie kunnen omzetten in geld (verwaarden) ontstaat er een nieuw verdienmodel: valuta voor veen.

Effecten drukdrainage op natuurwaarden.
De boeren breken een lans voor een landbouwbeleid dat rekening houdt met de  biodiversiteit. Met deze pilot rekenen we ook op een verhoging van de biodiversiteit. Verdroging o.a. door het ontwateren van landbouwgronden is een grote bedreiging van de biodiversiteit. De toenemende hittegolven en de daarmee gepaard gaande extremere droogteperiodes versterken dit probleem voor de biodiversiteit.  Door het omhoog brengen van het slootwaterpeil ontstaan langs de sloten natuurvriendelijkere oevers. Doordat het grondwaterpeil niet langer zakt verwachten we ook toename van het bodemleven. Tot slot wordt de suggestie geopperd dat door dat er meer water in de sloten staat ook de waterkwaliteit kan toenemen. Er is voor zover bekend weinig tot geen (ecologische) onderzoek gedaan naar de gevolgen naar de effecten van onderwaterdrainage op natuurwaarden in het veenweidegebied. Tijdens deze proef met onderwaterdrainage met drukdrains in de Alblasserwaard/Vijfheerenlanden (AV) doet de mogelijkheid zich voor om de effecten van onderwaterdrainage op natuurwaarden te onderzoeken. 

Kennis delen, verzamelen en bundelen
We willen onze bevindingen steeds delen met belanghebbenden en de streek, op een open en transparante wijze. De effecten van de inzet van DD zullen we deels zelf kunnen bemeten (o.a. hydrologie, bodemtemperatuur, grasopbrengst, biodiversiteit), deels van andere locaties en projecten moeten afleiden (o.a. bodemdaling, emissie van broeikasgassen). 
Door veldbezoeken en korte actieve workshops kunnen anderen kennis nemen van de aanpak en  bevindingen tijdens het project. Samen met Wellant delen we de resultaten van de toepassing van drukdrainage en verhoogde slootpeilen. Naast de proeven met onderwaterdrainage in de AV vinden er ook elders in NL proeven plaats. Goed om die te bundelen. 

Uitrol
De uitrol bij succes van drukdrainage in de regio is voorbereid en afgestemd met andere initiatieven. 

Risico's 
In de aanloop naar de pilot is ook uitvoerig gekeken naar de eventuele risico's van de pilot.
Meer vraag naar water: gemiddeld genomen zorgden de onderwaterdrains voor vijf tot tien centimeter verhoging van de laagste grondwaterstanden. Op regionaal niveau zorgt dit in een droge zomer voor meer watervraag.Pilots waarbij de drains zijn voorzien van pompen bleek een grondwaterstandverhoging van 30-40 centimeter mogelijk. Dan stijgt de watervraag natuurlijk duidelijk. Hoeveel watervraag is er moet nog nauwkeuriger worden berekend.

 


DE BOEREN EN DE PERCELEN
 

Mattias Verhoef | Peter Heikoop | Kees Baan


PROJECTPLAN

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Terug naar de hoofdpagina DrukDrainage


Deelnemers